کانال انجمن روانشناسی اسلامی در پیام رسان سروش: @islamicpa یا sapp.ir/islamicpa

مقايسه هوش، هوش هيجاني و عقل از ديدگاه روانشناسي و منابع اسلامي

    رحيم ميردريكوندي- به راهنمايي غلامعلي افروز

    ؛ استادان مشاور: محمد غروي، كاظم رسول‌زاده طباطبايي.- دكترا (دانشگاه مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)گروه روانشناسي تربيتي، رشته روانشناسي تربيتي) ؛ ۱۳۸۸.

    عنوان: مقايسه هوش، هوش هيجاني و عقل از ديدگاه روانشناسي و منابع اسلامي

     پژوهش حاضر كه با هدف مطالعه و مقايسه عقل، هوش شناختي و هوش هيجاني از ديدگاه اسلام و روانشناسي و نيز ساخت مقياسي براي سنجش و اندازه‌گيري عقل صورت گرفت، داراي دو بخش نظري و ميداني است. در بخش نظري هوش شناختي، هوش هيجاني و عقل مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته و با هم مقايسه شدند. در باب مقايسه عقل ديني و هوش روانشناختي نظر منتخب و شباهت‌هايي، داراي تفاوت‌ها و تمايزهايي نيز مي‌باشند. از مهمترين شباهت‌هاي عقل و هوش اين است كه هر دو از شئونات روح انساني و قواي نفساني هستند، هر دو نوعي استعداد ذهني شناختي به حساب مي‌آيند كه كارشان ادراك و شناخت است، هر دو حسابگر و اهل تجزيه و تحليل‌اند، و هر دو عامل داوري، تفكر و استدلال‌اند. در مقابل مهمترين تفاوت‌هاي بين آنها عبارتند از: تفاوت در قضاوت اخلاق و ارزشي، تفاوت در ضمانت در كمال و سعادت، تفاوت در شمول و گسترش، تفاوت در رتبه و ارزش، تفاوت در ابعاد، تفاوت در همراهي با صداقت، عدالت و شجاعت، خلاصه مي‌توان گفت اين است كه تطابق، قرابت و شباهت هوش هيجاني [و همچنين هوش معنوي و هوش اخلاقي] با عقل بسيار بيشتر از تطابق و قرابت هوش شناختي با عقل است. به عبارت ديگر، عقل به هوشي هيجاني و هوش معنوي و اخلاقي بسيار نزديك‌تر و شبيه‌تر است تا به هوش شناختي. زيرا هوش هيجاني و هوش معنوي واخلاقي يا خود عقل است و يا دست كم از احكام، آثار، شاخص‌ها، كاربردها و ويژگي‌هاي آن. مهمترين شباهت عقل وهوش هيجاني هماهنگي و تطابق آنها در آثار، ويژگي‌ها كاربردها است. در بخش ميداني (ساخت مقياس سنجش عقل) آموزه‌هاي اسلام در مورد عقل و عاقل و احاديث به صورت توصيفي جمع‌آوري و سپس دسته‌بندي، تلفيق، تجزيه و تحليل گرديد. در مرحله بعد به استناد اين آموزه‌ها و دسته‌بندي و تحليل آنها و نيز به كمك روش‌هاي روان‌سنجي و مباحث آماري يك آزمون ۱۸۰ ماده‌اي طراحي و تدوين شد. روايي و اعتبار اين آزمون با استفاده از روش دلفي (روش خبره) با اجرا بر روي ۱۶ نفر از كارشناسان و متخصصان ديني و دانشگاهي و نيز با اجرا بر روي ۵۳ نفر آزمودني واقعي و با استفاده از فرمول‌ها و روش‌هاي آماري و نيز برنامه تخصصي SPSS، محاسبه و مورد تاييد قرار گرفت. هم‌اكنون اين آزمون به عنوان يك مقياس بديع و جديد جهت اندازه‌گيري و سنجش عقل، براي كاربرد و اجرا در تحقيقات بعدي آماده استفاده و بهره‌برداري است.

    كليدواژه: عقل، هوش شناختي، هوش هيجاني، اسلام، روانشناسي، مقياس سنجش و اندازه‌گيري عقل

     

    نوع پايان‌نامه: