کانال انجمن روانشناسی اسلامی در پیام رسان سروش: @islamicpa یا sapp.ir/islamicpa

بررسي ابعاد روان‌شناختي مناسك حج و اثربخشي آن بر سطح دينداري و سلامت رواني حجاج

     محمدرضا احمدي.- به راهنمايي استاد راهنما محمود گلزاري

    استاد مشاور عباسعلي شاملي، كاظم رسولزاده طباطبايي.- دكترا (دانشگاه مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)گروه روان‌شناسي تربيتي، رشته روان‌شناسي تربيتي) ؛ ‎۱۳۸۸.

    عنوان: بررسي ابعاد روان‌شناختي مناسك حج و اثربخشي آن بر سطح دينداري و سلامت رواني حجاج

     پژوهش حاضر با هدف "بررسي ابعاد روان‌شناختي مناسك حج اثربخشي آن بر سطح دينداري و سلامت عمومن حجاج" در دو بخش طراحي و اجرا گرديد. در بخش اول به توصيف و تبيين ابعاد روان‌شناختي مناسك حج با تكيه بر منابع معتبر اسلامي و دانش روان‌شناسي و تاثيرات اين فريضه الاهي بر ابعاد شناختي، عاطفي و رفتاري و سپس در بخش دوم به بررسي تجربي ثاثيرات مناسك حج بر سطح دينداري و سلامت روان پرداخته شد كه از روش پژوهش شبه تجربي استفاده شد. در اين بخش از مجموع ‎۲۲۵۰۰ نفر زائران كاروان‌هاي حج تمتع سال ‎۱۳۸۵ از استان تهران، ‎۱۰۵ نفر شامل ‎۶۲ مرد و ‎۴۳ زن از سه كاروان به عنوان نمونه در دسترس، انتخاب و يك ماه قبل از انجام مناسك حج دو پرسش‌نامه جهت‌گيري مذهبي با تكيه بر اسلام و سلام عمومي (GHQ-28‎) به عنوان پيش‌آزمون و پس از اتمام مناسك حج مجددا همان پرسش‌نامه‌ها به عنوان پس‌آزمون و همچنين يك ماه پس از بازگشت به وطن براي بار سوم آن دو پرسش‌نامه به عنوان مرحله پي‌گيري جهت سنجش سطرح دينداري و سلامت رواني آنها اجراء گرديد. داده‌هاي جمع‌آوري شده به وسيله آزمون T‎ وابسته T‎ مستقل و تحليل واريانس يك راهه مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. نتايج نشان مي‌دهند كه: الف. نمره كل جهت‌گيري مذهبي و نيز نمره كل سلامت عمومي آزمودني‌ها در پس‌آزمون نسبت به پيش‌آزمون به طور معناداري بيشتر شده است. اين تفاوت معنادار در خرده آزمون‌هاي جهت‌گيري مذهبي (عقايد - مناسك و اخلاق) و خرده‌مؤلفه‌هاي سلامت عمومي "نشانه‌هاي بدني"، "اضطراب"، "نارساكنش‌وري اجتماعي" و "افسردگي" نيز مشاهده گرديد. ب. با مقايسه مرحله پيش‌آزمون و پي‌گيري نمره كل جهت‌گيري مذهبي و خرده‌آزمون‌هاي آن تفاوت معناداري يافت نشد. هر چند در نمره كل سلامت عمومي و دو خرده‌مؤلفه اضطراب و افسردگي تفاوت معنادار مشاهده شد. ج. نمره كل جهت‌گيري مذهبي و خرده‌مؤلفه‌ها و نيز نمره كل سلامت عمومي و خرده‌مؤلفه‌هاي نشانه‌هاي مرضي، اضطراب و افسردگي در مرحله پي‌گيري نسبت به پس‌آزمون به طور معناداري تغيير يافته است. د. عامل جنس، سن، سطح تحصيلات و سابقه تشرف به عمره و حج در نتايج به دست آمده مؤثر نبوده‌اند. هـ نتيجه جانبي: با استفاده از روش همبستگي r‎ پيرسون مشخص شد كه بين سطح دينداري سلامت عمومي آزمودني‌ها در مراحل سه‌گانه پژوهش همبستگي معنادار به تربيت ۱۹۶/.، ‎۲۹۶/.، و ‎۳۷/. وجود دارد. نتايج نهايي نشان داد كه : ‎۱. انجام مناسك حج به عنوان مجموعه‌اي از اعمال كه نمايان‌گر تماميت دين است در سه حوزه روان‌شناختي حاجيان تاثيرگذار است. در حوزه شناختي معنابخش به تمام رفتارهاي انسان، گسترش‌دهنده حس انسجام، تقويت‌كننده هويت ديني و تمدني، افزايش‌دهنده سطح معارف ديني و وحدت‌بخش شخصيت انسان است. در حوزه عاطفي باعث افزايش احساس آرامش، تعميق احساس دلبستگي به خدا، رهائي (قطع تعلقات)، افزايش حرمت خود مي‌شود و در حوزه رفتاري به كاهش رفتارهاي نابهنجار و انحرافي، افزايش رفتارهاي اصلاح‌گرانه و گسترش رفتارهاي صميمانه و مهرورزانه مي‌انجامد. ‎۲. انجام مناسك حج سطح دينداري آزمودني مي‌دهد. ‎۳. انجام مناسك حج سطح سلامت رواني آزمودني‌ها را افزايش مي‌دهد.

    كليدواژه‌: مناسك حج، ابعاد روان‌شناختي، حج، سلامت روان، دينداري

    نوع پايان‌نامه: